Сионист инжилчилар (Евангелист-сионистлар) АҚШда ва дунёнинг бошқа қисмларида фаол бўлган, Исроил давлатини диний сабабларга кўра қаттиқ қўллаб-қувватлайдиган насронийлар гуруҳидир. Уларнинг Исроилга бўлган садоқати нафақат сиёсий, балки чуқур теологик илдизларга эга бўлиб, Библиядаги башоратларнинг замонавий даврдаги бажарилишига ишонишлари билан боғлиқ.

Тарихий илдизлар ва теологик асослар

Сионист инжилчилик XIX аср охири ва XX аср бошларида, асосан Буюк Британия ва АҚШда ривожланган. Бу даврда Библияни ҳарфий талқин қилишга асосланган диспенсационализм деб номланувчи теологик қараш кенг тарқалди. Диспенсационализмга кўра, Худо инсоният тарихини турли "диспенсациялар" (даврлар) га бўлган ва ҳар бир даврда Худонинг инсонлар билан муносабати ўзгариб боради. Бу теологиянинг асосий жиҳатларидан бири, Худонинг Яҳудий халқи билан алоҳида аҳди мавжудлиги ва бу аҳднинг давомийлигига қатъий ишонишдир.

Инжилчи сионистларнинг ишончига кўра, Яҳудий халқининг муқаддас ерга (Исроилга) қайтиши ва Исроил давлатининг ташкил топиши Библиядаги қатор башоратларнинг, хусусан, Исо Масиҳнинг Иккинчи келишидан олдин бажарилиши керак бўлган воқеаларнинг бир қисмидир. Улар Исроил давлатини Худонинг танлаган халқи билан боғлиқ илоҳий режанинг ажралмас қисми деб ҳисоблайдилар. Шу сабабли, улар Исроилни қўллаб-қувватлашни ўзларининг диний бурчи деб биладилар.

Сиёсий таъсир ва фаолият

Сионист инжилчилар, айниқса АҚШда, сиёсий ҳаётга катта таъсир кўрсатади. Уларнинг аксарияти консерватив сиёсий қарашларга эга бўлиб, Республикачилар партиясини қўллаб-қувватлайди. Уларнинг овозлари АҚШнинг Исроилга нисбатан ташқи сиёсатини шакллантиришда муҳим роль ўйнайди. Улар:

•    Молиявий ёрдам: Исроилга молиявий ёрдам кўрсатиш учун лоббичилик қиладилар.

•    Дипломатик қўллаб-қувватлаш: Исроилнинг халқаро майдондаги позициясини ҳимоя қиладилар.

•    Қуддус мақоми: Қуддусни Исроилнинг пойтахти сифатида тан олинишини ва АҚШ элчихонасининг у ерга кўчирилишини қаттиқ қўллаб-қувватлайдилар (худди Дональд Трамп давридаги каби).

•    Яҳудий аҳоли пунктлари: Ғарбий Соҳилдаги яҳудий аҳоли пунктларининг кенгайишини қўллайдилар, чунки буни Библиядаги ерларни эгаллаш билан боғлиқ деб тушунадилар.

Инжилчиларнинг фаолияти фақат сиёсий доиралар билан чекланиб қолмайди. Улар кўпинча Исроилга саёҳатлар уюштирадилар, яҳудий жамоалари билан ҳамкорлик қиладилар ва Исроилни қўллаб-қувватловчи турли хайрия тадбирларини ўтказадилар.

Танқидлар ва тортишувлар

Сионист инжилчиларнинг позицияси бир қатор танқид ва тортишувларга сабаб бўлади:

•    Фаластин масаласи: Уларнинг Исроилни сўзсиз қўллаб-қувватлаши Фаластин халқининг ҳуқуқларини эътиборсиз қолдириш деб баҳоланади. Танқидчилар уларнинг теологик қарашлари сиёсий низоларни ҳал қилишда инсон ҳуқуқлари ва адолат тамойилларини четга суришини таъкидлайдилар.

•    Диний фанатизм: Баъзилар уларнинг Библия башоратларига ҳарфий ёндашуви ва охирзамон сценарийларига ишонишини диний фанатизм деб атайдилар, бу эса минтақавий можароларни янада кучайтириши мумкин.

•    Исломга қаршилик: Баъзи инжилчи сионистларнинг қарашларида исломофобия элементлари мавжудлиги ҳам танқид қилинади, чунки улар Исломни насронийликнинг душмани сифатида қабул қиладилар.

Хуллас, сионист инжилчилар бугунги кунда Яқин Шарқ сиёсати ва АҚШ ташқи сиёсатида муҳим ўйинчилардан биридир. Уларнинг Исроилга бўлган садоқати чуқур диний эътиқодларга асосланган бўлиб, бу эътиқодлар уларнинг сиёсий фаолиятини ва Исроил-Фаластин можаросига муносабатини шакллантиради. Уларнинг таъсирини тушуниш, минтақадаги мураккаб геосиёсий ва диний динамикани англаш учун муҳим аҳамиятга эга. Уларнинг қарашлари, гарчи кўплаб баҳс-мунозараларга сабаб бўлса-да, ҳозирги кундаги сиёсий жараёнларга жиддий таъсир кўрсатишда давом этмоқда.

Абу Муслим