«Диний эркинлик» — АҚШ ташқи сиёсатининг марказий шиорларидан бири ҳисобланади. Бу шиор кўпинча инсон ҳуқуқлари ва демократия қадриятлари билан бирга тилга олинади. Бироқ айни шу шиор ортида баъзи ҳолларда АҚШ давлат органлари ва нодавлат ташкилотлари мусулмон юртларида миссионерлик фаолиятини қўллаб-қувватлаб келаётгани ҳақида кўплаб далиллар келтирилган.
АҚШнинг диний эркинлик концепцияси
АҚШ Конституциясида дин эркинлиги кафолатланган ва шу асосда АҚШ ташқи сиёсатда ҳам ўзини «дин эркинлигини ҳимоя қилувчи давлат» сифатида намоён қилади. 1998 йилда қабул қилинган «International Religious Freedom Act» (Халқаро диний эркинлик тўғрисида қонун) орқали АҚШ бутун дунёда «диний эркинликни ҳимоя қилиш»ни ўзининг расмий мақсади сифатида эълон қилди.
Бу қонун асосида АҚШ Давлат департаменти ҳар йили турли мамлакатлардаги диний эркинлик тўғрисида ҳисобот тайёрлайди. Айниқса мусулмон юртлар «хавотир уйғотувчи давлатлар» рўйхатига киритилиб, босимга учраши кузатилади.
Диний эркинлик шиори ортида миссионерлик стратегияси
Шу шиор орқали қуйидаги йўллар билан миссионерлик фаолияти қўллаб-қувватланади:
Нодавлат ташкилотлар орқали ёрдамлар тарқатиш:
Кўплаб мусулмон юртларида гуманитар ёрдам ва таълим дастурлари орқали миссионерлар сингдирилади. Бу орқали маҳаллий аҳоли орасида миссионерлик ғоялари тарқатилади.
Оммавий ахборот воситалари ва интернет орқали таъсир ўтказиш:
Диний эркинлик номидан АҚШ қўллаб-қувватлаган ташкилотлар оммавий ахборот воситалари ва интернет платформаларида исломга зид ғоялар ва миссионерлик тарғиботини олиб боради.
Мусулмон ёшлар орасидаги дастурлар:
Стипендиялар, талабалар алмашинуви дастурлари орқали мусулмон ёшлар «диний эркинлик» масаласи баҳонасида ўз динидан узоқлаштирилиши мумкин бўлган муҳитларга жалб қилинади.
Мақсад ва оқибатлар
АҚШнинг бундай фаолияти ортидаги мақсадлардан бири мусулмон жамиятларини ички жиҳатдан заифлаштириш ва маънавий парчаланишни кучайтиришдир. Зеро, бирлик ва маънавий қудратини йўқотган жамиятлар ташқи босимларга мойил бўлади.
Бу сиёсат ортидан қуйидаги оқибатлар кузатилади:
• Исломий қадриятлар ва миллий бирликка тажовузлар.
• Ёшлар ва заиф ижтимоий қатламлар орасида диний ноаниқлик ва зиддиятларнинг ортиши.
• Исломий муассасалар ва уламоларга қарши қўпорувчи ғояларнинг тарқалиши.
Хуллас, АҚШнинг «диний эркинлик» шиори кўпинча мусулмон юртларига нисбатан босим ўтказиш, уларда миссионерлик ва маданий таъсирни кучайтиришда сиёсий восита сифатида қўлланиб келмоқда. Шунинг учун мусулмон давлатлари ва уламолари бу масалада ҳушёр ва зийрак бўлиб, халқни маънавий жиҳатдан уйғоқликка, ўз қадриятларини ҳимоя қилишга даъват этишлари шартдир.
Абу Муслим
