Абу Лаҳаб Ислом тарихида Аллоҳнинг элчиси Муҳаммад Мустафо (с.а.в.) га шафқатсиз адоват қилган ва Қуръоннинг махсус сурасида номи тилга олинган кам сонли шахслардан биридир. Унинг тўлиқ исми Абӯ Утба Абдулуззо ибн Абдулмутталиб бўлиб, у Пайғамбаримиз Муҳаммад (с.а.в.)нинг амакиси бўлган. Шунга қарамасдан, у Исломга қаршиликнинг рамзи сифатида Қуръони Каримда муҳрланган.
Таржимаи ҳол ва мансаби
Абу Лаҳаб Қурайш қабиласининг нуфузли аъзоларидан бири бўлган. У бой, ақлли, таъсирга эга бўлган ва Маккада обрўли савдогарлардан ҳисобланган. Муҳаммад (с.а.в.) пайғамбарлик даъвати билан чиққанида, унинг энг яқин қариндошлари ичида Абу Лаҳаб биринчилардан бўлиб рад этган. У ўзининг обрўси ва бойлигидан фойдаланиб, даъватга тўсиқ бўлган.
Қуръоннинг тахрибий баёни: Масад Сураси
Абу Лаҳаб ҳақидаги энг муҳим манба — Қуръони Каримнинг 111-сураси бўлмиш Масад (Ёғоч тола) сурасидир. Унда шундай дейилади:
تَبَّتْ يَدَا أَبِي لَهَبٍ وَتَبَّ (1)
"Ҳалак бўлсин Абу Лаҳабнинг икки қўли! У ҳам ҳалок бўлди!"
مَا أَغْنَىٰ عَنْهُ مَالُهُ وَمَا كَسَبَ (2)
"Унга мол-дунёси ҳам, топган нарсаси ҳам наф бермади."
سَيَصْلَىٰ نَارًا ذَاتَ لَهَبٍ (3)
"У алангаланган дўзахга ташланади."
وَٱمْرَأَتُهُۥ حَمَّالَةَ ٱلْحَطَبِ (4)
"Хотини ҳам — ёғоч ташувчи (ғийбатчи, фитначи)."
فِى جِيدِهَا حَبْلٌۭ مِّن مَّسَدٍۢ (5)
"Унинг бўйнида эса ёғоч толадан боғ бор."
Ушбу оятлар Абу Лаҳаб ва унинг хотинининг Исломга нисбатан душманона муносабатини, уларнинг оқибатда лаънатга йўлиққанини баён қилади. Ушбу сура нозил бўлганда Абу Лаҳаб тирик эди ва у ҳаётлигидаёқ Қуръони Карим унга абадий залолатни башорат қилди. Ҳеч бир мусулмон бўлиб қолиш эҳтимоли қолдирилмади — бу Қуръон мўъжизасидир.
Исломга душманлик фаолияти
Абу Лаҳаб Пайғамбар (с.а.в.)нинг даъватини қўллаб-қувватлаш ўрнига, уни мана шу танишлиги орқали обрўсизлантиришга ҳаракат қилган. У ўз хотини Умм Жамил билан бирга Пайғамбаримизга жисмоний ва маънавий озор етказган. Ҳатто Муҳаммад (с.а.в.) ўша машҳур “Сафо тепалигидаги даъват” вақтинда Абу Лаҳаб ўғлим деб жавоб бериб, “Сен учун ҳалокат бўлсин!” деган. Шу муносабат билан юқоридаги сура нозил бўлди.
Ақидавий аҳамияти
Абу Лаҳаб мисоли ақидада муҳим масалани — Аллоҳнинг илмининг мутлақлигини тасдиқлайди. Агар у шоу ёки иккиюзламачилик билан кейинчалик Исломни қабул қилганида, Қуръоннинг баёни ёлғон бўлиб чиқар эди. Аммо Аллоҳ унинг охири кофир ҳолда бўлишини билган ва оятда кескин баён қилган. Бу эса Қуръоннинг илмий мўъжизаси саналади.
Ислом фиқҳидаги ўрни
Фиқҳ ва ақида уламолари Абу Лаҳабни “кофирнинг абадий дўзахда бўлиши” ҳақидаги далил сифатида келтиради. Чунки у Пайғамбарнинг амакиси бўлса ҳам, иймон келтирмагани учун ҳеч қандай шафқат ва шараф унга ёрдам бермаган. Бу Исломда насаб, қариндошлик эмас, иймон асос эканини кўрсатади.
Абу Лаҳаб Ислом тарихидаги энг машҳур кофирлардан бири сифатида танилган. У Пайғамбар Муҳаммад (с.а.в.)га қаршилик кўрсатган ва бунинг оқибатида Қуръоннинг абадий лаънатига дучор бўлган. Унинг мисоли Ислом таълимотида иймон ва куфрни ажратишда, ҳамда Қуръони Каримнинг мўъжизавий хабарларини исботлашда муҳим аҳамиятга эга.
Абу Муслим
(профессор, сиёсий таҳлилчи)
