Бугунги кунда Россия Федерацияси дунёда ОИВ (одам иммунитети танқислиги вируси) инфекцияси энг тез тарқалаётган давлатлардан бири бўлиб қолмоқда. Халқаро ташкилотлар ва мустақил экспертларнинг маълумотларига кўра, мамлакатдаги вазият аллақачон "умумлашган эпидемия" (generalized epidemic) босқичига ўтган.
Рақамлар ва статистика: Икки хил қараш
2024–2025 йиллар ҳолатига кўра, Россияда ОИВ билан яшаётганлар сони бўйича маълумотлар турлича:
Расмий маълумотлар (Соғлиқни сақлаш вазирлиги): Тахминан 860,000 – 930,000 киши.
Мустақил экспертлар ва Роспотребнадзор: Ҳақиқий кўрсаткич 1,25 миллиондан 1,5 миллионгача бўлиши мумкинлигини таъкидлайди. Чунки кўплаб вирус ташувчилар ўз ҳолатидан бехабар ёки расмий рўйхатга олинмаган.
Россия дунёда янги зарарланиш ҳолатлари сони бўйича Жанубий Африка, Нигерия ва Ҳиндистон каби давлатлардан кейин кучли бешликка киради.
Эпидемиянинг асосий хусусиятлари
Сўнгги йилларда Россиядаги эпидемия бир нечта хавфли тенденциялар билан ажралиб турмоқда:
1. Умумий аҳоли орасига тарқалиши: Илгари вирус асосан "хавф гуруҳлари" (гиёҳвандлар, жинсий хизмат кўрсатувчилар) орасида тарқалган бўлса, ҳозирда зарарланишларнинг 70% дан ортиғи ҳимояланмаган жинсий алоқа орқали юқмоқда. Бу вируснинг оддий оилалар ва аҳолининг барча қатламларига кириб борганини англатади.
2. Ҳомиладор аёллар ўртасидаги кўрсаткич: Россиянинг 15 дан ортиқ ҳудудида ҳомиладор аёлларнинг 1 фоиздан кўпроғи ОИВ ташувчиси ҳисобланади. Халқаро стандартларга кўра, бу кўрсаткич эпидемиянинг назоратдан чиққанини англатувчи муҳим белгидир.
3. Ҳарбий хизматчилар орасидаги ўсиш: 2023–2025 йиллардаги ҳарбий ҳаракатлар фонида армия ва ҳарбий хизматчилар орасида ОИВ билан касалланиш ҳолатлари кескин (айрим маълумотларга кўра 20 бараваргача) ошгани кузатилмоқда.
Ҳудудий тафовутлар
Инфекция айниқса йирик саноат марказлари ва Урал ҳамда Сибирь ҳудудларида юқори:
Иркутск, Свердловск, Кемерово ва Челябинск вилоятларида аҳолининг 1,5-2 фоизи ОИВ билан яшайди.
Муаммолар ва тўсиқлар
Эпидемияга қарши курашда Россия бир нечта тизимли муаммоларга дуч келмоқда:
Дори воситалари етишмовчилиги: 2024 йилда антиретровирус (АРТ) терапияси билан таъминлашда узилишлар кузатилди. Расмий рўйхатдаги беморларнинг ҳаммаси ҳам зарур дориларни ўз вақтида ололмаяпти.
Профилактиканинг етишмаслиги: Мамлакатда жинсий тарбия дарслари тақиқланган, зарарни камайтириш дастурлари (масалан, шприцларни алмаштириш) ва метадон терапияси давлат даражасида қўллаб-қувватланмайди.
Қонунчилик ва СТИГМА: "Чет эл агентлари" ҳақидаги қонунлар туфайли кўплаб ОИВ билан курашувчи ННТлар (нодавлат ташкилотлар) ўз фаолиятини тўхтатишга мажбур бўлди. Шунингдек, ЛГБТ жамоасига нисбатан тақиқлар ушбу гуруҳ вакилларини яширин ҳаёт кечиришга ва тиббий ёрдамдан қочишга мажбур қилмоқда.
Россияда ОИВ эпидемияси шунчаки тиббий муаммо эмас, балки жиддий ижтимоий ва иқтисодий инқирозга айланиб бормоқда. Агар яқин йилларда профилактика ва даволаш стратегияси тубдан ўзгартирилмаса, меҳнатга лаёқатли аҳоли ўртасидаги ўлим кўрсаткичи ўсишда давом этади.
Абу Муслим (профессор)
