Эрон бўйлаб тарқалаётган ва ҳозирги режимнинг ҳокимиятдан маҳрум бўлишига таҳдид солаётган оммавий норозилик намойишлари бошланганидан бери Россия ҳарбий-транспорт самолётлари Теҳронга тез-тез қатнай бошлади. Россия унга ҳарбий-техникавий ёрдам кўрсатиши ва шу билан бирга олий раҳбарни энг яқин ёрдамчилари билан, жумладан олтинни олиб чиқишни ҳам ўз ичига олган ҳолда, эвакуация қилишни тайёрлаётган бўлиши мумкин. Худди шу тарзда у бир йилдан сал кўпроқ олдин Сурия диктатори Башар Асаднинг қочиб кетишига ёрдам берган эди у ҳам суритя мусулмонларининг тонналаб олтинини ўғирлаб кетган ўғри эди.
2025 йил 27 декабрдан 2026 йил 1 январгача бўлган даврда ИЛ-76ТД самолётлари фуқаролик бортлари ниқоби остида Минералние Водидан Теҳронга мунтазам рейсларни амалга ошириб, Кавказ устида учиб, НАТО давлатлари назорат қиладиган ҳаво ҳудудидан қочиб ўтган, деб ёзади ихтисослашган Air Cargo Week нашри. Бу тасодифий чартер ташувлар эмас, балки мақсадли фаолият эканини бир хил ҳаво кемаларининг қайта-қайта қўлланилиши ҳамда операторлар ташувларнинг иқтисодий самарадорлигидан кўра тезлиги ва ишончлилигига очиқ-ойдин устуворлик бериши кўрсатиб турибди, деб таъкидлайди нашр: «Бирта бирлаштирилган юк кўчириш ўрнига кўплаб рейсларни амалга ошириш қарори ҳарбий логистика доктринасига мос келади».
Эронда норозилик намойишлари 28 декабрда авж олди ва шундан бери кўплаб шаҳарларга тарқалди. Бевосита сабаб риал курсининг рекорд даражада қулаши бўлди; бундан ташқари, «аҳоли иқтисодий вазият ёмонлашуви ҳамда сув, электр энергияси ва газ таъминотидаги инқирозлар сабабли улкан — агар чидаб бўлмас — муаммоларни бошдан кечирмоқда», деб қайд этади шарқшунос Михаил Крутихин. Яшаш шароитларининг ёмонлашуви сабабли оммавий чиқишлар Эронда илгари ҳам бир неча бор бўлган, аммо ҳозир режим июнь ойида Исроил билан бўлган 12 кунлик урушдаги мағлубиятдан кейин заифлашган, деб қўшимча қилади Крутихин. Шу фон да Эрон олий раҳбари оятуллоҳ Али Хоманаийнинг Москвага қочиши ва у томонидан олтин олиб чиқилиши тайёрланаётгани ҳақида хабарлар пайдо бўлди.
Буюк Британия парламенти депутати Том Тугендхат пайшанба куни Теҳронга Россия юк самолётлари қўнаётгани ва мамлакатдан катта миқдорда олтин олиб чиқилаётгани ҳақида хабарлар келаётганини билдирди. «Биз, шунингдек, эҳтимол қурол-яроғ ва ўқ-дорилар билан Теҳронга Россия юк самолётларининг келаётганини кузатмоқдамиз ва Эрондан катта миқдорда олтин чиқарилаётгани ҳақида хабарларни эшитмоқдамиз», — деб унинг сўзларини Буюк Британияда фаолият юритувчи мухолифат нашри Iran International келтиради.
Тугендхат Буюк Британия ҳукуматидан бу маълумотга изоҳ беришни сўради, унинг сўзларига кўра, бу Эрондаги исломий режим «қулаганидан кейинги ҳаётга» тайёргарликни кўрсатиши мумкин. Яқин Шарқ ва Шимолий Африка учун масъул бўлган ташқи ишлар вазири ўринбосари Ҳэмиш Фэлконер бу масала бўйича «батафсил маълумот беришга тайёр эмаслигини» билдирди.
Бир неча кун олдин The Times разведка маълумотларига таяниб, Али Хоманаий оммавий норозиликларни бостириш имкони бўлмаган тақдирда эвакуация режасини ишлаб чиққанини хабар қилди. Тахмин қилинишича, унинг ортидан ёрдамчилар ва оила аъзоларини ўз ичига олган энг яқин атрофидаги 20 киши эргашади. Исроил разведкаси собиқ ходими Бени Сабти газетга Хоманаий Москвага қочмоқчи эканини айтган.
Башар Асад ҳам олтин юки билан Москвага қочган эди, уни Путин 2024 йил охирида қуролланган мухолифат чиқишларидан ҳимоя қила олмаган эди.
Ҳисобланишича, шоҳ Муҳаммад Реза Паҳлавий ҳам 1979 йил январда Ислом инқилоби пайтида Эрондан қочганида кўп миқдорда олтинни олиб чиқиб кетган. У ўзининг «Боинг» самолётига шунчалик кўп қимматбаҳо металл юклаганки, у зўрға ҳавога кўтарилган, дейди ЦРУ ходими инқилобий Эрондан АҚШ элчихонаси ходимларини олиб чиқишга бағишланган «Операция Арго» фильмида.
Air Cargo Week маълумотига кўра, декабрь охиридан бери Теҳронга ИЛ-76ТД самолётлари рейсларини юк ташувчи транспорт компаниялари — россиялик «Авиакон Цитотранс» ва беларуслик Rubystar Airways ташкил этмоқда: «Иккала авиакомпания ҳам Евроосиё, Африка ва Яқин Шарқда давлат ва мудофаа вазифаларини бажариш бўйича узоқ тарихга эга».
Нашр таъкидлашича, фуқаролик ташувчиларидан фойдаланиш мослашувчанликни таъминлайди ва ҳарбий самолётлар парвозларидаги каби эътиборни жалб қилмасликка имкон беради. Ҳарбий юкларни ташиш учун ишлаб чиқилган ИЛ-76ТД «чекланган ер усти инфратузилмасига эга аэродромларга йирик ўлчамли юкларни етказиб бериш» қобилиятига эга бўлиб, бу бундай юкларни тезкор қайта ишлаш ва уларни дарҳол кейинги тақсимотга йўналтиришни таъминлайди.
Абу Муслим (профессор)
