Муаммар Қаддафий — тиран ҳукмдор ва Исломга зид сиёсий йўл

Муаммар Қаддафий XX аср охири ва XXI аср бошларида араб дунёсида энг баҳсли шахслардан бири бўлди. У 1969 йилда ҳарбий тўнтариш орқали Ливияда ҳокимиятни қўлга олди ва қарийб 42 йил давомида мамлакатни мутлақ назорат остида ушлади. Ташқи кўринишда “халқ ҳокимияти”, “инқилоб”, “адолат” шиорлари илгари сурилган бўлса-да, амалда Қаддафий режими шахсий ҳукмронлик, қаттиқ зўравонлик ва қўрқувга асосланган бошқарув билан ажралиб турди.

Сиёсий тузум: “Жамоҳирия” ниқоби остидаги диктатура

Қаддафий ўз тизимини “Жамоҳирия” — яъни “омманинг ҳокимияти” деб атади. У парламент, партиялар ва мустақил суд ҳокимиятини инкор қилди. Аммо бу амалда:

барча қарорлар битта шахс иродасига боғланди,

мухолифат давлат душмани сифатида таъқиб қилинди,

матбуот, фикр ва йиғилиш эркинлиги йўқ қилинди.

“Халқ қурултойлари” номига ишлаган, аммо улар реал ваколатга эга эмас эди. Ҳақиқий ҳокимият Қаддафий ва унга содиқ хавфсизлик тузилмалари қўлида жамланган.

Зўравонлик ва қатағон сиёсати

Қаддафий режими ўз танқидчиларига нисбатан ўта шафқатсиз бўлган:

сиёсий мухолифлар қамалган, қийноққа солинган ёки қатл этилган, хориждаги ливиялик мухолифлар ҳам таъқиб қилинган, 1996 йил Абу Салим қамоқхонасида мингга яқин маҳбус оммавий равишда ўлдирилгани кейинчалик маълум бўлди.

Бу каби амалиётлар Исломда қатъий ҳаром қилинган зулм ва ноҳақ қон тўкишга тўғридан-тўғри тўғри келади.

Қаддафий ва Ислом: ном билан, мазмунан эмас

Қаддафий ўзини мусулмон деб кўрсатган, ҳатто Исломни “ислоҳ қилиш” даъволари билан чиққан. Лекин унинг қарашлари Ислом ақидаси ва шариат асосларига зид эди:

1. Қуръон ва суннат ўрнига “Яшил китоб”

Қаддафий Қуръон ва Пайғамбар ﷺ суннатидан ташқари “Яшил китоб”ни сиёсий-идеологик асос сифатида қўйди. Бу эса Исломда янги манба ихтиро қилиш ҳисобланади.

2. Шариатни рад этиш

У фиқҳ, уламо ва мазҳабларни “эскилик” деб атади, Ислом ҳуқуқ тизимини давлатдан четлатди.

3. Ўзини мутлақ ҳукмдор сифатида қўйиш

Исломда ҳоким ҳам қонунга, ҳам адолатга бўйсунган ҳолда ҳисобдор бўлиши шарт. Қаддафий эса ўзини ҳисобсиз, танқиддан холи шахсга айлантирди.

4. Зулмни қонунийлаштириш

Исломда “зулм — қиёматда зулмат” деб баён қилинган. Қаддафий режими эса зўравонликни давлат сиёсатига айлантирди.

2011 йил воқеалари: зулмнинг табиий оқибати

2011 йилда Ливияда халқ норозилиги портлади. Қаддафий бу норозиликка ислоҳот билан эмас, қурол ва қон билан жавоб берди. Бу эса мамлакатни фуқаролик урушига олиб кирди ва охир-оқибат унинг ўзининг ҳалок бўлиши билан якунланди.

Бу ҳолат Ислом ва тарихда қайта-қайта кузатилган қоидага мос келади:

узоқ давом этган зулм охир-оқибат ҳалокатга олиб боради.

Муаммар Қаддафийни “Ғарбга қарши чиққан мусулмон раҳбар” сифатида оқлаш уринишлари тарихий ва диний ҳақиқатга тўғри келмайди. У:

сиёсий жиҳатдан — тиран ҳукмдор,

ахлоқий жиҳатдан — зулмга таянган режим бошлиғи,

диний жиҳатдан — Ислом асосларига зид йўл тутган шахс бўлган.

Ислом зулмни эмас, адолатни; шахсга сиғинишни эмас, қонун устуворлигини; қўрқувни эмас, масъулият ва ҳисобдорликни талаб қилади. Қаддафий тажрибаси эса бу тамойилларга қарши чиққан ҳар қандай ҳукмдорнинг охири қандай бўлишини яққол кўрсатиб берган тарихий ибратдир.