Атеизм кўпинча ўзини “илмий”, “ақлий” ва “замонавий” деб тақдим қилади. Аммо чуқурроқ қаралса, у жавоб бериши керак бўлган энг асосий саволлар олдида жим қолади. Инкор — далил эмас. Рад этиш — тушунтириш эмас. Шу нуқтадан қараганда, атеизмнинг заифлиги айнан унинг “йўқ” деган жавобида намоён бўлади.



 1. Сабабсиз олам — ақлга зид



Ҳар қандай илмий тафаккур қоидаси шундай: ҳар бир таъсирнинг сабаби бўлади. Атеизм эса бутун олам — модда, қонун, тартиб, ҳаёт — “ўзи-ўзидан” пайдо бўлган дейишга мажбур. Бу эса илмий эмас, балки ишончга асосланган даъводир. Агар “ўзи-ўзидан” деган жавоб қабул қилинса, фаннинг ўзи ҳам маъносизга айланади.



 2. Қонун бор, қонун чиқарувчи йўқми?



Табиатда қатъий қонунлар бор:



 физика қонунлари,

 математик мутаносиблик,

 ҳаётдаги мураккаб тартиб.



Атеизм қонунни тан олади, лекин қонун чиқарувчини инкор қилади. Бу эса мантиққа зид: қонун бор жойда қонун қўювчи ҳам бўлади. Қонун ўз-ўзидан пайдо бўлмайди, у ирода ва илм талаб қилади.



 3. Ақлни инкор қиладиган ақлпарастлик



Атеист “мен фақат ақлга ишонаман” дейди. Лекин ўша ақлнинг ўзи қаердан келгани, нима учун ҳақиқатни англай олиши, нима сабабдан ахлоқни ҳис қилиши ҳақида жавоб беролмайди. Агар инсон ақли фақат кимёвий реакциялар маҳсули бўлса, унда:



 ҳақиқат ва ёлғон фарқи йўқ,

 илм ва хато орасида мезон қолмайди.



Шунда атеизмнинг ўзи ҳам ишончсиз даъво бўлиб қолади.



 4. Ахлоқ муаммоси



Атеизмда мутлақ ахлоқ йўқ. “Яхши” ва “ёмон” фақат жамият келишувига боғлиқ бўлса, унда:



 кеча ёмон бўлган нарса бугун яхши бўлиши мумкин,

 зулм ҳам кўпчилик хоҳиши билан “қонуний” бўлиб қолиши мумкин.



Бу эса тарихда кўп бор фалокатларга олиб келган. Мутлақ мезон бўлмаса, адолат ҳам қолмайди.



 5. Инсон маъноси муаммоси



Атеизм инсонга шундай дейди: сен тасодифий модда йиғиндисисан, ҳаётингнинг олий маъноси йўқ, ўлим билан ҳамма нарса тугайди. Бу қараш:



 умидни сўндириб, масъулиятни сусайтириб,ҳаётни маъносиз қилиб қўяди.



Иймон эса инсонни жавобгар, маъноли ва мақсадли мавжудот сифатида кўради.



Атеизм Аллоҳни “йўқ” деб айтиши мумкин. Лекин у:



 оламнинг қаердан келганини,

 қонуннинг манбасини,

 ақлнинг қимматини,

 ахлоқнинг асосини,

 ҳаётнинг маъносини



ишончли тарзда тушунтириб беролмайди.



Инкор қилиш осон. Аммо жавоб бериш қийин.

Атеизм айнан шу жойда мағлуб бўлади ва кирадиган жойига киради.

Абу Муслим (профессор)